17 Ağustos Gölcük depreminin acısı hafızalarımızda hâlâ tazeyken, depremin 25. yıl dönümünde; Doç. Dr. İhsan Karagöz ve Prof. Dr. Ayfer Erken, tahmin edilen büyük depremle ilgili çeşitli açıklamalarda bulundu.
“BU MÜFETTİŞLER DE DENETLENMELİ”
Doç. söz konusu binaların yönetmeliğe uyması gerekecek. İhsan Karagöz, “Sadece binaları değil, yolları, barajları, üst geçitleri, tünelleri, viyadükleri, doğalgaz santrallerini ve altyapıyı da standartlara uygun inşa etmeliyiz ki bir daha bu kadar büyük acılar yaşamayalım. İkinci olarak inşaat süreci ve bundan sonraki süreçte yapı denetim sistemi önemlidir. Türkiye'de 17 Ağustos depreminin ardından yapı denetim sistemi hayata geçirildi. Ancak ne yazık ki burada da birçok eksiklik ve eksiklik var. Bunun kanunla gözden geçirilip yeniden düzenlenmesi gerekiyor. Aslında denetleyenlerin de denetlenmesi gerekiyor. Binayı tasarlayan inşaat mühendisi ve mimarın da tıpkı yapı denetim şirketi gibi o binanın haklarına sahip olması ve onu denetleyebilmesi gerekiyor ki sorunları ortadan kaldırsınlar” dedi.
“DOĞRULANAN BELGEYE ERİŞİLMİYOR”
Doç. Dr. İhsan Karagöz ise şunları söyledi: “İnşaat tamamlandıktan sonraki denetim süreci de önemli. Bu, Türkiye'de hiç yapılmamış bir denetimdir. Bina inşaat halinde, yıllar geçiyor ve hiçbir denetim yapılmıyor. Bu süreçte ne oldu? Binanın sütunları kesildi mi, duvarları yıkıldı mı, eklemeler yapıldı mı? Çeliktepe'deki gibi binanın üzerine katlar yapıldı. Ayrıca yapı denetim şirketlerinin sahiplerine bakarken mimar mı, mühendis mi, yoksa yapı denetim şirketi kuran şirket mi olduğuna bakmalısınız. Bir şirketin kuruluş amacı vardır. Amacı geliri arttırmaktır. Ancak mühendisin amacı yapının güvenli olmasını sağlamaktır. Bazen yapı denetim şirketinin bir binayı denetlediğini görürsünüz. Ancak hukuki sürece geldiğinizde yapı denetim firmasının ve o yapıyı denetleyen belgelerin bulunmadığını görüyorsunuz. Tuttuğu tutanaklara, yani verdiği kararlara ulaşmak mümkün değildir. “Binanın böyle bir denetimi mümkün mü?” dedi.
“İSTANBUL'DA KENDİ YIKILACAK 400 BİNA VAR”
Doç. Dr. İhsan Karagöz sözlerine şöyle devam etti:
“25 bin tarihi eser var. 25 yıl hiçbir şey yapılmadan geçti. İstanbul'da şu anda kendi kendine çökecek 400 bina var. O binalarda da insanlar var. Yapı denetimi nerede? Büyükşehir ve yerel belediyeler nerede? İstanbul ve bazı şehirlerimiz o kadar büyüyor ki ne mimari ne de şehircilik planlaması yapılıyor. Aslında şehirlerin büyüyeceği ve nüfuslarının belli bir noktada sabit kalacağı umuluyor. Dolayısıyla bu şehrin nüfusu 10 milyon olsun istiyorsanız 11 milyona ulaşmamalısınız. İstatistiklere göre mevcut binalarda 1,5 ile 1 milyon 200 bin arasında bina bulunuyor. Bu binanın 800 bini 17 Ağustos depreminden önce yapılmıştı. Ucuz beton ve yassı demirden yapılmıştır. Denetim yapılmadı, deniz kumu kullanıldı. Zemin araştırması yapılmadı. 1999 yılından bu yana yaklaşık 170 bin başvuru alındı. Son 5 yılda 35 bin denetim yapıldı. Vatandaşlar, “Zaten binamı yıkıp yeniden yapamam, maddi sıkıntım var, idari ruhsat sıkıntım var” diyor. Binanın içinde yer almaktadır. Ancak binayı güçlendirmek için iyi bir mühendise emanet ederseniz daha da güçlü hale gelebilir. Riskleri en aza indirin. Elbette yönetmelikte değişiklikler olabilir.”
Doç. İhsan Karagöz: “Ancak burada en büyük sorun idari sorunlardır. Lisans alamazsınız. İstanbul'da ehliyetinizi almak için Boğaziçi İmar'a gidin. Büyükşehir belediyesine veya yerel belediyeye gidin. Anıtlar panosuna gidin. Bu yetmez, bakanlığa gidin. Daha önce de önermiştim. Afet koordinasyon merkezi kurulmalı ve deneyimli mühendisler istihdam edilmelidir. Vatandaşlardan istediğiniz belgeleri duyuruyorsunuz. “Yapılması gerekenler kısa sürede yapılacaktır” diye konuştu.
“Asla güvenmemelisin”
Geçmişten günümüze dünyada ve Türkiye'de depremlerle ilgili çeşitli araştırmalar yapan Geoteknik Mühendisi Prof. Dr. Ayfer Erken, şunları söyledi: “1999 depreminden sonra hem binada hem de zeminde ciddi yapısal hasarlar olduğunu tespit ettik. Adapazarı'nda taşıma kapasitesi kayıpları ve sıvılaşma meydana geldi. Ayrıca arazi genişlemesi nedeniyle binalar çöktü. İnşaat her türlü arazide yapılabilir ancak bunu bilmeniz ve önlem almanız gerekir. Depremin büyüklüğüne göre süresi değişebilir. Boyut arttıkça süreler uzar. Bu nedenle zemin tutunamıyor. Eğer yapısı kalitesiz ise uzun ömürlü bile olmaz. 1999 depreminden sonra bütün bunları inceledik, hemen hemen her katta çalışma yapıldı. Kirlenmiş zeminleri de kaldırdık. Son depreme ilişkin veriler yavaş yavaş ortaya çıkıyor. Biraz zaman alacak. Bu nedenle özel yapılara ilişkin yönetmeliğe bazı hususlara yer vermemiz gerekiyor. İstanbul'da mikrobölgeleme çalışmaları yapıldı. 99 depreminin ardından tüm ilçeler bilim insanlarına dağıtıldı. Detaylı çalışmalar yapıldı. Belediyeler şu anda bunları kullanıyor. Aynı şekilde 6 Şubat depremi için de benzer bir çalışmanın yapılması gerekiyor. “Bunun birkaç yerde başladığını düşünüyorum” dedi.
“İstanbul'un yapı stoğu eski” diyen Prof. Dr. Ayfer Erken, şunları söyledi: “O yüzden yaşlılar gibi sağa sola bakmak lazım. Korozyona uğramış olabilir. Öncelikle yeni projeye uygun değil. Kalite ve ekipman farklıdır. 1999 yılını yaşamış olanlar varsa bir an önce kentsel dönüşüme geçmeleri gerekiyor. Büyük depremlerde binada çatlak olmasa bile çok küçük düzeyde deformasyonlar meydana gelir. İkinci büyük depremi yaşadıklarında anında çökerler. Bu yüzden asla güvenmemelisiniz” diye uyardı.
“AVCILAR'DA TSUNAMİ OLABİLİR”
prof. Dr. Ayfer Erken sözlerine şöyle devam etti:
“İstanbul'un büyük bir kısmı kayalıktır. Diğer yerlerdeki tadilatlarda da derin temeller kullanılıyor. Arazi iyileştirme çalışmaları sürüyor. Sadece Ambarlı ve Avcılar'da heyelan alanlarımız var. Bu heyelanların bir kısmı denize düşüyor. Dolayısıyla kuvvetli bir deprem durumunda bu tür heyelanlar denizdeki heyelanlara benzer bir tsunami yaratabilir” dedi.
